Nghề đan võng ngô đồng ở Cù Lao Chàm

Thứ hai - 04/05/2020 22:12
Cụ Lê Thị Kề   Một trong những truyền nhân cuối cùng nghề đan võng ngô đồng ở đảo Cù Lao Chàm
Cụ Lê Thị Kề Một trong những truyền nhân cuối cùng nghề đan võng ngô đồng ở đảo Cù Lao Chàm


     NGUYỄN DUNG

     Từ hơn 300 năm trước, cư dân Cù Lao Chàm, Hội An đã dùng thân cây ngô đồng tước mỏng, se sợi và đan thành những chiếc võng để sử dụng, vì nằm võng ngô đồng mềm mại, mùa đông thì ấm, mùa hè thì mát. Cây ngô đồng là loại cây thân gỗ mọc tự nhiên ở trên những cánh rừng Cù Lao Chàm. Cây có lá màu xanh thẫm, ra hoa đỏ tươi vào khoảng tháng 7, tháng 8 hằng năm và chỉ mọc trên mỏm núi cao hay vách đá cheo leo. Để lấy nguyên liệu đan võng, người dân đem theo con dao quắm lên cánh rừng sau nhà chặt những cành ngô đồng bằng cổ tay, không được to hoặc nhỏ quá để đủ độ dai và bền, cũng không chọn cây lớn và già, vì khi tước lấy xơ sẽ bị tưa và đứt thành từng khúc. Mỗi năm, người dân chỉ chặt cành ngô đồng khoảng 6 lần, đủ để đan võng. Cành ngô đồng mang về được chặt ngắn thành từng khúc, mỗi khúc dài từ 40cm trở lên. Tiếp đó, dùng cán dao quắm đập dập vỏ cây rồi lột ra khỏi thân, lấy lớp xơ màu trắng (gọi là manh đồng) đem ngâm ở suối từ mười ngày đến nửa tháng rồi mang đi giặt cho sạch và trắng, đem phơi khoảng một đến hai nắng cho khô. Lúc những manh đồng chuyển thành màu trắng tinh, có độ óng cũng là lúc được tước xơ và se sợi, đan võng.

     Muốn đan võng thì đầu tiên phải biết cách se dây cho đều, nếu không đều dây nhỏ, dây to thì sẽ bị leo dây. Khi se dây thành thạo thì mới đan đầu võng, đan múi, rồi đan bìa. Một cái võng ngô đồng gồm có hai đầu võng. Công đoạn khó nhất là đan đầu võng thứ nhất. Bởi từ một sợi dây ngô đồng, phải cẩn thận thắt được một múi đầu tiên, từ đó sẽ đan dễ hơn vì đã có điểm “cự”. Còn đầu võng thứ hai dễ hơn vì chỉ cần để dư múi ra rồi thắt con rít. Người đan phải cẩn thận se lại thành những múi, rồi bện lại thành nhiều đốt. Để cột được đầu võng, người thợ phải đan chiều dài khoảng mười mấy múi lẻ, không được để múi chẵn vì sẽ không có cái tì dư ra để cột thành đầu võng. Mỗi chiếc võng ngô đồng kỳ công, tùy vào võng tư (khoảng cách giữa 2 múi là 4 dây), hay võng sáu (6 dây) mà thời gian đan từ 1 tháng đến gần 2 tháng, bù lại chúng có độ bền trên 15 năm.
 

Võng ngô đồng được đan bằng sự tỉ mỉ, kỳ công và tình yêu son sắt với nghề

     Theo cụ Lê Thị Kề (82 tuổi) ở tại thôn Bãi Làng, là một trong những truyền nhân cuối cùng của nghề đan võng ngô đồng tại Cù Lao Chàm, thì võng ngô đồng chia thành hai loại là võng 4 và võng 6. Quá trình đan võng rất khó khăn và công phu. Để đan được một cái võng không chỉ cần sự khéo léo, tỉ mỉ, kiên trì mà quan trọng hơn cả là tình yêu những sợi ngô đồng hứng gió xứ đảo, tình yêu với nghề đan võng, chất chứa trong từng đường se, múi đan.

     Hiện nay, Cù Lao Chàm đã trở thành một địa điểm du lịch nổi tiếng nên người dân buôn bán, kinh doanh du lịch có thu nhập cao hơn, cũng từ đó, nghề đan võng ngô đồng ít ai học và làm. Hiện tại ở xã đảo Tân Hiệp chỉ còn 5 người biết đan võng ngô đồng. Đây cũng là việc khiến cho các vị cao niên trăn trở khi nghề này sẽ bị lãng quên vì không còn ai kế thừa. Một năm, hai năm, ba năm hoặc một ngày nào đó, những du khách sẽ ngẩn ngơ tiếc nuối khi không còn thấy những sợi ngô đồng phơi trước hiên nhà trong cái nắng vàng ươm của xứ đảo. Bóng dáng những người mẹ còm cõi thao thức bên hiên nhà với từng đường se, múi đan chất chứa tình yêu son sắt của một đời dành cho nghề dân dã độc đáo này rồi cũng sẽ trở thành hoài niệm.

     Bà Phạm Thị Mỹ Hương – Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tân Hiệp cho biết: “Địa phương đã xâydựng và triển khai thực hiện có hiệu quả nhiều mô hình nhằm bảo tồn, phát huy giá trị của nghề đan võng ngô đồng. Điển hình là “Đêm Cù lao” diễn ra vào tối thứ 7 hằng tuần với không gian trải rộng từ Bãi Ông đến Bãi Làng. Tại đây đã diễn ra nhiều hoạt động văn hóa, giải trí đa dạng, đặc biệt là trình diễn đan võng ngô đồng để du khách có thể trực tiếp khám phá, trải nghiệm nghề truyền thống này”. Ngoài ra, từ ngày 01/01/2020, Chi hội Du lịch Cù Lao Chàm đã thực hiện tour cao cấp du lịch trải nghiệm, qua đó du khách có thể tham gia trực tiếp nghề làm bánh ít, làm võng ngô đồng. Đây là hoạt động không chỉ giới thiệu cho du khách biết đến những chiếc võng độc đáo mà còn khơi dậy niềm trân quý của thế hệ con người xứ đảo đối với nghề đan võng ngô đồng.

     Nghề đan võng ngô đồng “nức tiếng gần xa” không chỉ bởi sự độc đáo trong quá trình thực hành thủ công mà còn là biểu hiện cho nếp sống văn hóa độc đáo của cư dân Cù Lao Chàm. Có biết bao nhiêu chiếc võng ngô đồng đã được thành hình, theo du khách nước ngoài về xứ lạ như là một món quà đặc biệt của Cù Lao Chàm, Hội An nơi lưu giữ những giá trị văn hóa biển đảo. Tuy nhiên, nghề đan võng ngô đồng truyền thống này đang trên đà bị mai một nếu không có biện pháp để bảo tồn và phát huy.

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Sự kiện tiêu biểu
« tháng 11/2020 »
T2 T3 T4 T5 T6 T7 CN
26272829303101
01020304050607
08091011121314
15161718192021
22232425262728
29300102030405
Thống kê
  • Đang truy cập6
  • Máy chủ tìm kiếm1
  • Khách viếng thăm5
  • Hôm nay476
  • Tháng hiện tại13,482
  • Tổng lượt truy cập752,714
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây