Kỷ niệm 130 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890-19/5/2020): Chủ tịch Hồ Chí Minh và tư tưởng xây dựng phát triển văn hóa Việt Nam

Thứ sáu - 29/05/2020 09:49

     Trong tác phẩm “Hồ Chí Minh - quá khứ, hiện tại và tương lai” Thủ tướng Phạm Văn Đồng viết: "Hồ Chí Minh là một nhà văn hóa lớn của dân tộc Việt Nam và của loài người với ý nghĩa đầy đủ nhất của danh hiệu Nhà văn hóa. Ở Hồ Chí Minh, nhà văn hóa lớn, gắn liền với nhân văn lớn, phát huy truyền thống của một dân tộc "văn hiến". Hồ Chí Minh là một nhà văn hóa lớn vì cuộc đời và sự nghiệp của Người là tấm gương về nhân sinh quan và thế giới quan cao đẹp, làm sáng lên một chủ nghĩa nhân văn trùng với những ước mơ cổ truyền của dân tộc Việt Nam và các dân tộc, kết tinh những tư tưởng và tình cảm lớn của loài người". Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm đến việc xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam. Người đã khẳng định: Nhiệm vụ xây dựng và phát triển văn hóa mới luôn luôn gắn bó với các nhiệm vụ của từng giai đoạn cách mạng. Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, vấn đề văn hoá luôn có một vị trí quan trọng. Tư tưởng về xây dựng và phát triển văn hóa, lấy việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc là yếu tố hàng đầu, tập trung xây dựng văn hóa dựa trên nền tảng đoàn kết sức mạnh của cộng đồng, của toàn dân; thực hành dân chủ trong văn hóa; bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, xây dựng nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc vừa phong phú vừa đa dạng trong một nền văn hóa thống nhất là tư tưởng xuyên suốt trong quá trình lãnh đạo, xây dựng đất nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

     Những quan điểm của Người về văn hóa là kim chỉ nam để Đảng ta hoạch định đường lối, sách lược phát triển văn hoá qua các giai đoạn cách mạng. Những quan điểm và hoạt động văn hóa của Người không những làm phong phú thêm kho tàng văn hóa của dân tộc, mà còn góp phần vào sự tiến bộ và phát triển nền văn minh của nhân loại. Công lao to lớn này đã được UNESCO khẳng định trong Nghị quyết về tổ chức kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Người: "Sự đóng góp của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong các lĩnh vực văn hoá, giáo dục, nghệ thuật là kết tinh truyền thống hàng ngàn năm của nhân dân Việt Nam và những tư tưởng của Người là hiện thân của các dân tộc, tiêu biểu cho việc thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau. Người là vị anh hùng giải phóng dân tộc của Việt Nam và là nhà văn hoá kiệt xuất". Chủ tịch Hồ Chí Minh định nghĩa về văn hóa: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa. Văn hóa là những giá trị vật chất và giá trị tinh thần, tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người sản sinh ra nhằm thích ứng nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”.

     Theo Hồ Chí Minh, nền văn hóa Việt Nam là nền văn hóa có gốc rễ, cội nguồn từ truyền thống văn hóa dân tộc, thể hiện tâm hồn, cốt cách, bản sắc của con người Việt Nam. Nền văn hóa ấy kế thừa truyền thống văn hóa của dân tộc ta trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước. Hồ Chí Minh rất coi trọng công tác giáo dục truyền thống lịch sử dân tộc. Người căn dặn: Dân ta phải biết sử ta, cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam. Đồng thời Người yêu cầu phải phát huy hết cốt cách dân tộc, phải lột cho hết tinh thần dân tộc, để cổ vũ đồng bào ta, để giáo dục con cháu ta. Người phê phán mọi biểu hiện tôn sùng văn hóa ngoại. Theo Người, càng thấm nhuần chủ nghĩa Mác - Lê Nin bao nhiêu càng phải coi trọng những truyền thống văn hóa tốt đẹp của cha ông bấy nhiêu. Văn hóa có ý nghĩa vô cùng to lớn và giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Văn hóa là một kiến trúc thượng tầng; những cơ sở hạ tầng của xã hội có kiến thiết rồi, văn hóa mới kiến thiết được và đủ điều kiện phát triển được; xã hội thế nào thì văn hóa thế ấy; văn hóa là nền tảng, là động lực của sự phát triển xã hội, phát triển kinh tế; văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi.

     Văn hóa được xây dựng và bồi đắp nên trong suốt chiều dài lịch sử, nó làm nên nền tảng tinh thần của một xã hội, giữ vai trò quan trọng vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội. Trong rất nhiều bài nói và bài viết, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề cập đến việc phải giữ gìn và phát huy những truyền thống, bản sắc văn hóa dân tộc. Đó là những giá trị bền vững, những tinh hoa của cộng đồng dân tộc Việt Nam được hun đúc nên qua hàng ngàn năm lịch sử. Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng, lòng nhân ái khoan dung, trọng đạo lý, đức tính cần cù sáng tạo trong lao động, dũng cảm trong chiến đấu. Đồng thời, cùng với việc giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc phải biết tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại, biết gạn đục khơi trong, nâng cao trình độ văn hóa của nhân dân, biệt chọn lọc, sáng tạo để phù hợp với hoàn cảnh và đặc điểm của dân tộc mình.

     Với nhận thức là văn hóa có nhiệm vụ phụng sự Tổ quốc và nhân dân, xuất phát từ quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng”, “nước ta là một nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân”. Vì vậy, văn hóa cũng phải thấm nhuần sâu sắc quan điểm: Vì nhân dân phục vụ và phát huy sức mạnh của cộng đồng, của toàn dân làm văn hóa. Làm cho văn hóa thấm sâu vào đời sống và hoạt động xã hội, vào mọi lĩnh vực sinh hoạt và quan hệ con người là yêu cầu rất cao, là nhiệm vụ khó khăn và lâu dài. Chỉ khi nào được mọi tầng lớp nhân dân, mọi tổ chức chính trị, xã hội, các đoàn thể, tôn giáo, nhà trường và gia đình…tham gia tích cực, thường xuyên, liên tục, bền bỉ thì văn hóa mới có thể thực hiện được những nhiệm vụ đã đề ra.

     Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhất quán với quan điểm, xây dựng văn hóa phải đề cao vai trò, sức mạnh của nhân dân, quan tâm, chăm lo đến mọi đối tượng trong xã hội để mỗi thành phần, tầng lớp đều được trao cơ hội vươn lên trong cuộc sống. Xây dựng văn hóa không phải điều gì xa vời, trừu tượng, ngược lại, rất thực tế, hiện hữu hàng ngày, được khái quát lại thành những chuẩn mực ngắn gọn, cô đọng. Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hoá Việt Nam bắt nguồn từ những đạo lý truyền thống ngàn đời như uống nước nhớ nguồn, tương thân tương ái của dân tộc, đồng thời bổ sung những giá trị cho phù hợp với thời đại để tạo ra những giá trị của nền văn hoá mới, nền văn hóa xã hội chủ nghĩa, trong Di chúc viết năm 1968 của Người đề cập nhiều đến vấn đề con người, trước hết là phải là cán bộ, đảng viên phải biết chăm lo cho hạnh phúc nhân dân ra sức làm tròn nhiệm vụ Đảng giao phó cho mình, toàn tâm toàn ý phục vụ nhân dân, phải có tình đồng chí thương yêu lẫn nhau, thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, thấm nhuần đạo đức cách mạng, xứng đáng là người đầy tớ trung thành, công bộc tận tụy của dân.

     Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, văn hóa không tách rời kinh tế, chính trị, một mặt nó chịu sự chi phối của kinh tế và chính trị, nhưng mặt khác, văn hóa có tác động trở lại to lớn đến kinh tế và chính trị. Người coi văn hóa nghệ thuật cũng là mặt trận, và anh chị em nghệ sỹ là những chiến sỹ trên mặt trận ấy. Người viết: “Trong sự nghiệp vĩ đại kháng chiến, kiến quốc của dân tộc ta, văn hóa gánh một phần rất quan trọng. Văn hóa cũng như chính trị, kinh tế và tín ngưỡng, đạo đức đều được phát triển tự do. Ngòi bút của các bạn cũng là những chiến sỹ anh dũng trong công cuộc kháng chiến để tranh lại quyền thống nhất và độc lập cho Tổ quốc. Người nói rằng: Trong công cuộc kiến thiết nước nhà có bốn vấn đề phải chú ý đến, cũng phải coi trọng ngang nhau: Chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa. Người luôn uốn nắn, phê phán lối nói, lối viết và lối sáng tác xa rời nhân dân, không phù hợp với trình độ và thị hiếu thẩm mỹ của nhân dân. Đồng thời Người đề cao vai trò sáng tạo nghệ thuật của nhân dân. Người thường căn dặn những người làm công tác văn hóa, nghệ thuật phải đi sâu vào thực tế cuộc sống, hiểu được tâm tư tình cảm, nguyện vọng, thị hiếu của nhân dân để từ đó các sáng tác của mình phục vụ được nhân dân một cách tốt nhất. Tư tưởng của Người thể hiện rõ quan điểm duy vật, phát triển toàn diện đất nước trên tất cả lĩnh vực của đời sống xã hội; vì con người, coi con người vừa là mục tiêu, động lực và nguồn lực nội sinh quan trọng cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

     Trong quá trình xây dựng và phát triển, Đảng và Nhà nước ta luôn quán triệt sâu sắc và vận dụng sáng tạo lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa Việt Nam, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Đảng ta đã ban hành nhiều văn bản quan trọng về xây dựng nền văn hóa mới. Trong đó một số văn kiện quan trọng như: vào tháng 11/1987, Bộ Chính trị khóa VI ban hành Nghị quyết số 05-NQ/TW về lãnh đạo văn hóa văn nghệ trong cơ chế thị trường, định hướng xây dựng nền văn hóa mới là tạo ra đời sống tinh thần cao đẹp, phong phú, có nội dung nhân đạo, dân chủ, tiến bộ. Nghị quyết chuyên đề về Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc của Hội nghị lần thứ 5 khóa VIII tháng 7/1998 xác định, văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội, nền văn hóa mà chúng ta xây dựng là nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Đảng cũng đã ban hành Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 09/6/2014 , Hội nghị Trung ương 9, khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước, trong đó nêu rõ cốt lõi của nền văn hóa mới là lý tưởng độc lập dân tộc và CNXH theo chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, nhằm mục tiêu tất cả vì con người, vì hạnh phúc và sự phát triển phong phú, tự do, toàn diện của con người trong mối quan hệ hài hòa giữa cá nhân và cộng đồng, giữa xã hội và tự nhiên, phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp, bền vững, những tinh hoa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, được vun đắp qua lịch sử hàng ngàn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước.

Tác giả bài viết: Nguyễn Bình Giang

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây